Waarom migraine niet jouw schuld is in een hypernerveuze samenleving.
Als je migraine hebt, is de kans groot dat je dit verhaal kent. Dat je het zelf denkt, of dat het tegen je gezegd wordt: dat je anders moet plannen. Meer rust moet nemen. Minder stress moet hebben. Alsof migraine iets is wat je met voldoende discipline, inzicht of doorzettingsvermogen kunt corrigeren — en alsof het, als het dan toch komt, dus je eigen schuld is. Zeer irritant, deze goedbedoelde maar diep stigmatiserende adviezen.
Wat hier misschien nog wel het meest storend aan is, is dat dit soort opmerkingen zelden worden gemaakt bij andere chronische hersenziektes. Zie je het voor je, dat je tegen iemand met Parkinson zegt dat hij of zij te weinig water drinkt, te weinig beweegt, altijd maar slecht plant?
Toen ik het advies Op de rem! van de Raad voor Volksgezondheid & Samenleving las, viel er iets op zijn plek. Niet omdat het rapport over migraine gaat — dat doet het nauwelijks — maar omdat het zo scherp beschrijft in wat voor samenleving we leven. Een samenleving die structureel versnelt, steeds hogere eisen stelt en steeds minder ruimte laat voor herstel. De Raad noemt dit een hypernerveuze samenleving. Vanuit dat perspectief voelt migraine ineens minder als een individueel probleem, en meer als een logisch lichamelijk antwoord.
Een samenleving die altijd ‘aan’ staat
Volgens de RVS leven we in een samenleving waarin alles sneller moet, waarin prestaties tellen en waarin het individu vooral wordt aangesproken op wat het nog méér kan. Altijd bereikbaar zijn. Altijd reageren. Altijd doorgaan.
Dat klinkt abstract, tot je je eigen dag erbij pakt.
De appjes die blijven binnenkomen. De planning die strak staat. In het weekend toch nog even iets afmaken. De kinderen halen en brengen, brengen en halen. De subtiele druk om “even door te zetten”. Voor veel mensen is dat vermoeiend. Voor een migrainelijder is het vaak simpelweg te veel.
Wat anderen als druk ervaren, komt bij ons binnen als overprikkeling. Niet omdat we zwakker zijn, maar omdat ons systeem eerder aan de noodrem trekt. In een hypernerveuze samenleving is de impact groter als je een ziekte of beperking hebt waardoor je minder snel kunt, of waardoor je lichaam eerder stop zegt.
Migraine is geen individueel probleem
Migraine wordt vaak persoonlijk gemaakt. Alsof het alleen gaat over jouw slaap, jouw stress, jouw triggers. Maar wat het RVS-rapport laat zien, is dat overbelasting geen individueel probleem is. Het zit ingebakken in hoe we leven, werken en met elkaar omgaan.
De Raad benadrukt dat mentale ongezondheid niet kan worden teruggebracht tot individuele weerbaarheid. Het gaat om onderwijsdruk, werkcultuur en constante versnelling — structuren die zorgen voor een voortdurende stroom aan prikkels.
Als migrainelijder voel je die prikkels niet alleen mentaal, maar ook lichamelijk. Je lichaam trekt aan de noodrem waar het systeem dat niet doet. Ongetwijfeld geldt dit ook voor mensen met andere chronische aandoeningen.
De cijfers uit Op de rem! maken dat pijnlijk zichtbaar:
- Het aandeel mensen met psychische aandoeningen steeg van 17% naar 26%.
- Angst- en depressieve gevoelens onder 12-plussers namen toe van 36% naar bijna 44%.
- Uitval door psychische klachten, overspannenheid en burn-out steeg van 5,7% naar 8,2%.
- De maatschappelijke kosten van mentale ongezondheid bedragen meer dan 18 miljard euro per jaar — en dat is waarschijnlijk nog een onderschatting.
Dit zijn geen migrainecijfers. Maar ze laten zien dat wat jij ervaart geen uitzondering is. Migraine past in een breder patroon van overbelasting, waarin sommige lichamen eerder en harder reageren.
Als migrainelijder leef je midden in dat systeem, met een lichaam dat sneller en intenser reageert. Migraine voelt dan niet als iets wat losstaat van de samenleving, maar als een lichamelijke reactie op een wereld die voortdurend te veel vraagt.
Vertraging is geen luxe
Wat de RVS voorstelt, klinkt misschien groots, maar voelt voor ons juist heel concreet: meer vertraging, meer verbinding, meer ruimte voor verschillen.
Vertraging betekent niet lui zijn. Het betekent leven in een tempo dat je aankunt, het niet per se mee rennen omdat je dat niet dient.
Verbinding betekent niet nog meer sociale afspraken. Het betekent contact waarin je niet hoeft te bewijzen dat je je best doet, contact dat energie oplevert in plaats van energie zuigt
Verscheidenheid betekent dat niet iedereen hetzelfde ritme hoeft te volgen — en dat jouw tempo ook meetelt.
Voor migrainelijders zijn dit geen abstracte waarden. Het zijn voorwaarden om überhaupt mee te kunnen doen.
Kleine manieren om op de rem te gaan
De wereld verandert niet morgen. Een hypernerveuze samenleving kunnen we niet direct ombuigen — we zullen ons er toe moeten verhouden. Maar binnen die wereld zijn er wel manieren om ruimte te maken voor jezelf.
Niet door alles perfect te doen, maar door af en toe bewust af te remmen. En door je niet te laten aanpraten dat migraine jouw schuld is.
Wat je kunt doen:
- Plan tijd in om niets te doen, zonder reden of nut.
- Spreek je grenzen uit, ook als dat ongemakkelijk voelt.
- Beperk prikkels waar dat kan — zachter licht, minder meldingen, meer stilte, eventueel in overleg met je werkgever.
- Zoek contact met andere migrainelijders.
- Kijk eerlijk naar wat je structureel uitput, en wat je helpt herstellen.
Dat zijn geen oplossingen voor migraine. Maar het zijn manieren om het leven iets beter af te stemmen in een hypernerveuze samenleving waar het hebben van een chronische ziekte meer impact heeft.
Tot slot
Migraine vertelt ons iets. Niet alleen over onze hersenen, maar over de wereld waarin we proberen te functioneren. Het RVS-rapport maakt zichtbaar wat veel migrainelijders al lang voelen: dat de druk niet alleen van binnen komt, maar ook van buiten.
Migraine is geen persoonlijk falen dat opgelost moet worden. Misschien is het ook een signaal — van een lichaam dat weigert mee te blijven rennen in een samenleving die zelden stilstaat.
En misschien begint zorg voor jezelf precies daar: bij serieus nemen wat dat signaal je al die tijd probeert te zeggen.
Nog even de belangrijke punten op een rij, die je tegen jezelf kan zeggen:
- Migraine is geen persoonlijke tekortkoming
Migraine is geen gevolg van slecht plannen, onvoldoende ontspanning of een gebrek aan discipline. Het idee dat jij het “beter zou moeten kunnen managen” is een vorm van impliciete schuldtoeschuiving — en die is onterecht. - We leven in een hypernerveuze samenleving
De samenleving is ingericht op snelheid, constante beschikbaarheid en prestatie. Dat is geen neutrale achtergrond, maar een systeem dat structureel druk uitoefent op mensen. - Een chronische ziekte vergroot de impact van die samenleving
Als je leeft met een chronische hersenziekte zoals migraine, komt die maatschappelijke druk harder binnen. Niet omdat jij minder kunt, maar omdat je lichaam eerder grenzen aangeeft. - Dat is geen individueel falen, maar een systemisch effect
Dat migraine in deze context ontregelend werkt, zegt iets over het systeem — niet over jouw karakter, inzet of veerkracht. - Vertraging en ruimte zijn geen luxe, maar voorwaarden
Wat vaak wordt gezien als ‘extra zorg’ of ‘aanpassing’, is in werkelijkheid nodig om überhaupt mee te kunnen doen in een samenleving die structureel te veel vraagt.
