Meer aandacht voor het vrouwenlichaam: geen luxe, maar noodzaak

Door Ellen Terwindt – Studio Migraine

Op 6 februari was ik vanuit mijn werk bij Studio Migraine bij een nascholing voor huisartsen over vrouwengezondheid.

Tijdens die dag viel mij opnieuw iets op dat ik ook vaak hoor van vrouwen met migraine: klachten worden makkelijker herkend en serieus genomen wanneer ze passen binnen een bekend ziektebeeld met standaard symptomen. Wanneer dat niet zo is, worden klachten nog regelmatig toegeschreven aan stress, hormonale schommelingen of ‘een fase van het leven’.

Dat kan maken dat vrouwen het gevoel krijgen dat hun klachten onvoldoende worden gezien of begrepen.

Migraine is geen simpele hoofdpijn

Migraine is een hersenziekte. En het is er één die vrouwen veel vaker treft dan mannen: ongeveer drie keer zo vaak.

Bij veel vrouwen spelen hormonen een rol. Migraine kan veranderen gedurende het leven, bijvoorbeeld:

• rond de puberteit
• tijdens de vruchtbare jaren
• tijdens zwangerschap
• en in de overgang

Toch leeft nog steeds het idee dat migraine vanzelf verdwijnt als je zwanger bent, of “overgaat” na de overgang. In de praktijk klopt dat vaak niet. Bij sommige vrouwen wordt migraine minder, bij anderen juist niet. Soms veranderen de klachten, soms worden ze heftiger.

Dat maakt migraine onvoorspelbaar — en soms moeilijk uit te leggen, ook aan jezelf.

Hormonen zijn geen excuus

Het vrouwenlichaam verandert voortdurend. Dat is normaal. Maar hormonale schommelingen zijn lange tijd gezien als iets wat je moet onderdrukken of negeren.

Steeds duidelijker wordt dat hormonen invloed hebben op hoe ziek je wordt en hoe klachten verlopen. Dat betekent niet dat “het aan je hormonen ligt” in de zin van: stel je niet aan. Het betekent juist dat er een lichamelijke verklaring is.

Soms kan hormonale behandeling helpen bij migraine, bijvoorbeeld met anticonceptie. Maar wat bij de één werkt, kan bij de ander klachten verergeren. Er bestaat geen standaardoplossing. Dat vraagt om maatwerk en om serieus luisteren naar wat jij ervaart.

“Het zit tussen je oren” klopt niet

Veel vrouwen met migraine krijgen vroeg of laat te horen dat stress een grote rol speelt, of dat ze gevoeliger zijn dan anderen. Dat idee komt niet uit het niets. In de geneeskunde zijn klachten van vrouwen lange tijd sneller gezien als psychisch.

Het woord hysterie, afgeleid van het Griekse hystera (baarmoeder), laat zien hoe diep dat denken verankerd is geweest.

Juist daarom is het belangrijk dit bij migraine te benoemen: migraine is geen psychische aandoening. Het is een neurologische ziekte.

En zoals bij andere neurologische aandoeningen kunnen klachten in de loop van het leven veranderen. Dat je klachten veranderen — bijvoorbeeld in de overgang — betekent niet dat het “erbij hoort” of dat je je er maar bij neer moet leggen. Het betekent dat je migraine verandert en opnieuw bekeken moet worden.

Dit zien we ook bij andere klachten van vrouwen

Wat mij tijdens de nascholing opviel, is dat dit niet alleen bij migraine gebeurt. Ook bij andere klachten van vrouwen zien we dat problemen die niet meteen in een duidelijk ziektebeeld passen, minder snel worden herkend of serieus genomen.

Een voorbeeld daarvan is ADHD bij vrouwen. De klachten zijn vaak minder zichtbaar dan bij mannen, maar niet minder belastend. Veel vrouwen krijgen eerst diagnoses zoals angst of depressie, terwijl ADHD de onderliggende oorzaak kan zijn. Hormonale veranderingen kunnen deze klachten versterken.

Ook bij hartklachten bij vrouwen kan het ziektebeeld anders zijn dan bij mannen. Onderzoeken kunnen soms geruststellend lijken, terwijl klachten blijven bestaan. Bij vrouwen komen vaker andere vormen van hartproblemen voor, die zich minder typisch uiten dan het klassieke beeld. Daardoor worden klachten niet altijd direct herkend.

In de overgang worden klachten bovendien nog te vaak gezien als iets waar je “even doorheen moet”. Terwijl juist in deze fase migraine en andere klachten kunnen veranderen of verergeren.

Een positieve ontwikkeling

Tegelijkertijd is het belangrijk om te benoemen dat er ook iets aan het veranderen is. Het feit dat huisartsen zich nascholen in vrouwengezondheid is een heel goed signaal. Meer kennis over hoe klachten zich bij vrouwen kunnen uiten, betekent een grotere kans op snellere herkenning en betere behandeling.

Die ontwikkeling helpt alleen als het gesprek in de spreekkamer ook echt gevoerd wordt. Blijf daarom je klachten benoemen, blijf vragen stellen en blijf samen met je huisarts zoeken naar wat voor jou werkt.

Wat betekent dit voor jou?

Als je migraine hebt, ben je niet zwak, niet lastig en niet aan het overdrijven.

Belangrijk om te weten:

• migraine is een hersenziekte
• migraine wordt beïnvloed door hormonen
• migraine is niet psychisch
• verandering van klachten betekent niet dat je je erbij neer moet leggen
• vrouwen hebben in sommige situaties andere zorg nodig dan mannen

Veel vrouwen zoeken jarenlang naar uitleg. Ze krijgen adviezen over ontspanning of leefstijl, terwijl niemand het geheel bekijkt. Dat kan je onzeker maken — alsof je faalt.

Maar je lichaam geeft signalen af. En die verdienen aandacht.

Tips voor het gesprek met je huisarts

Het kan helpen om het gesprek met je huisarts goed voor te bereiden. Bijvoorbeeld door:

• Migraine dagboek mee te nemen
  Je kan een tijdje je klachten bijhouden, ook in relatie met je cyclus
• Veranderingen te benoemen
  Geef aan wanneer je klachten zijn veranderd, bijvoorbeeld rond je cyclus, zwangerschap of de overgang.
• Concreet te beschrijven wat migraine met je doet
  Niet alleen de hoofdpijn, maar ook uitval, misselijkheid, overprikkeling of herstelduur.
• Te vragen om mee te denken
  Je kunt bijvoorbeeld zeggen: “Mijn migraine verandert, kunnen we samen kijken wat dit betekent?”
• Te bespreken wat je al hebt geprobeerd
  Zowel medicatie als niet-medicamenteuze adviezen, en wat wel of niet hielp.
• Aan te geven wat je nodig hebt
  Bijvoorbeeld meer uitleg, een aanpassing van behandeling of een verwijzing.

Je hoeft het niet perfect te verwoorden. Het gaat erom dat je klachten serieus worden besproken en opnieuw bekeken.

Tot slot

Meer aandacht voor vrouwengezondheid is geen hype. Het is nodig.

Migraine laat zien wat er mis kan gaan als klachten niet serieus genoeg worden genomen. Tegelijkertijd laat deze nascholing zien dat kennis groeit en dat zorg zich ontwikkelt.

Door beter te luisteren en breder te kijken, kan zorg menselijker en passender worden.

Blijf hulp vragen.
Blijf in gesprek met je huisarts.

Het vrouwenlichaam werkt in veel opzichten anders dan het mannenlichaam — en dat vraagt om andere aandacht in de zorg.